1887–1967

Artykuł poniższy ukazał się w "Życiu Warszawy" 14 lipca 1967.

WSPOMNIENIE O WACŁAWIE
PIOTROWSKIM

Władysław Tatarkiewicz
portret

Władysław Tatarkiewicz

Wacław Piotrowski, zmarły niedawno w 80. roku życia (1887-1967), był już jednym z artystów tego pokolenia, które wykształciło się w Warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych, a jeszcze przed pierwszą wojną światową skończyło studia i rozpoczęło samodzielną pracę. Uczyli go znakomici malarze: Konrad Krzyżanowski, Lentz, Stabrowski. Do rzeźby zachęcał go Dunikowski, z którym zbliżył się już w r. 1907.

Ledwie wojna minęła, mógł wyjechać na Zachód. W latach 1919-22 był w Paryżu, w 1924-25 we Włoszech. Już w r. 1920 wystawiał w Paryżu: w Société des Artistes Français, w Salon d'Automne, następnego roku w dobrej galerii Devambez, w tym samym roku w Londynie, nieco później w Amsterdamie. Francuskie Ministerstwo Oświaty nabyło wówczas jeden z jego obrazów. Krytyk "Temps" napisał o wystawionym przezeń płótnie "brutal mais mordant", co można przełożyć na "brutalne, ale przejmujące".

W kraju obrazy jego podobały się, w szczególności piękne akwarelowe pejzaże włoskie, które wystawił w r. 1924. W r. 1927 otrzymał nagrodę m. Warszawy, w 1928 znów nagrodę na wystawie "przedolimpijskiej", potem jeszcze w r. 1933 medal srebrny na wystawie w Zachęcie. Wtedy był u szczytu powodzenia, krytycy nie szczędzili mu pochwał, zarówno konserwatywni, jak i rzecznicy awangardy. Obrazy jego chwalił Konrad Winkler, a Stefania Zahorska pisała w r. 1928: "Piotrowski zadziwił poważnym ujęciem zagadnień". Dawali wyraz swemu uznaniu malarze; Wacław Husarski podziwiał "mediumiczne niejako wyczucie psychiki modela", a Wiktor Podoski "przedziwną czujność plastyczną".


Piotrowski uprawiał różne techniki malarskie, ale przede wszystkim był rysownikiem: tę zdolność i umiejętność zachował do końca życia. Był dobrym pejzażystą, ale nad wszystko portrecistą; w wywiadzie sprzed kilku laty powiedział o sobie "Byłem i jestem eksperymentatorem psychologiem". Ale wychodziły też spod jego pędzla duże kompozycje.

Nie brak było w życiu Piotrowskiego powodzenia, odznaczeń, nagród, ale – raczej w pierwszej połowie życia. W drugiej nazwisko jego coraz rzadziej pojawiało się nie tylko wśród wyróżnianych, ale i wystawiających; w latach 30., a zwłaszcza po II wojnie mało już kto znał jego nazwisko. A jednak nie przestał pracować i szukać, nie utracił nic ze swych zdolności i umiejętności. Właśnie teraz powstała największa jego kompozycja "Tragedia wawerska": wieloletni mieszkaniec Wawra widział z bliska* i upamiętnił na wielkim płótnie zbrodnię hitlerowców; płótno to znajduje się w szkole w Wawrze**.

Na to odejście malarza na drugi plan złożyło się parę przyczyn. Powiedział kiedyś o sobie: "Muszę pogodzić to, co zamierzam, z tym co oczekuje rynek". Dokonał dzięki temu niemałej rzeczy: ołówkiem i pędzlem zdołał wyżywić siebie i rodzinę, utrzymać w domu wysoki poziom kultury, dzieci wychować na ludzi nauki. Nie było to zupełnie proste: obok twórczości "własnej" musiał, jak mawiał, uprawiać pracę "zamówieniową": portrety, kopie, obrazy kościelne. Jednakże i to było cenne: dobre portrety, dobre kopie, a obrazy jego zawędrowały aż do polskich kościołów Ameryki i Anglii. Jednakże istnieje dla artystów szczególny antagonizm: rynku i opinii znawców; z wyjątkiem nielicznych, którzy są lub wydają się wielcy, muszą wybierać między powodzeniem na rynku a powodzeniem u krytyków.

W wypadku Wacława Piotrowskiego był inny jeszcze wzgląd: jego sztuka przy wszystkich swych zaletach, przy swej rzetelności i doskonałości warsztatowej, nie była w duchu epoki. Niektóre epoki pytały tylko czy artysta pracował dobrze, nasza zaś pyta także i przede wszystkim: co zrobił nowego? Bo jest istotnie epoką przełomową, a właśnie pokolenie Piotrowskiego zapoczątkowało przełom: mniej więcej jego rówieśnikami byli Picasso i Braque; w kraju Zbigniew Pronaszko i Witkacy byli również w tym samym wieku, o dwa lata starsi. Piotrowski nie przyłączył się do żadnego z kierunków, które powstawały w jego młodości i znajdowały znaczny oddźwięk w latach, gdy przebywał w Paryżu, ani do fowistów ani do kubistów, choć pewne ich refleksy znaleźć można w jego rysunkach, w geometryzowaniu portretów. Także w kraju nie przyłączył się do żadnej grupy. "Zawsze szedłem w pojedynkę", mówił.

Nie znaczy to bynajmniej by był artystą starej daty, nie wnoszącym nic nowego; i to zarówno w formie jak i treści. Był jednym z pierwszych, którzy dali wyraz artystyczny wyczynom sportowym. W latach 20. znany był i często reprodukowany jego rysunkowy portret Konopackiej podczas treningu i świetny skok przez płot. Rysunki te były jednoczesne z "Laurem olimpijskim" Wierzyńskiego, pierwszego polskiego poety sportu. Ten temat pochłaniał go w latach 20., a w 30. zaś pociągnął go inny temat: ludzie pracy. Wielka seria głów ludzi ciężko pracujących, jaka pozostała w jego tekach, godna jest ogłoszenia.

Pracował do końca, do ostatnich tygodni życia. Trudno sobie wyobrazić postać bardziej pełną uroku, budzącą więcej szacunku i sympatii niż ten stary artysta, oddany swej pracy, niedbały o sukcesy, bez żółci i bez pychy, życzliwy dla ludzi i świata.

Władysław Tatarkiewicz


* Sprostowanie: Piotrowski nie był świadkiem egzekucji mieszkańów Wawra. ** Sprostowanie: Nie wiadomo, gdzie dzisiaj znajduje się ten obraz.
Ostatnie zmiany w witrynie: 2010-06-12  •  Debiut online: 2010-02-10  •   •  Zmiana tła
×
SPIS KOLORÓW TŁA
AliceBlue
Aqua
Aquamarine
Azure
Beige
Bisque
Black
BlanchedAlmond
Blue
BlueViolet
Brown
BurlyWood
CadetBlue
Chartreuse
Chocolate
Coral
CornflowerBlue
Cornsilk
Crimson
Cyan
DarkBlue
DarkCyan
DarkGoldenRod
DarkGray
DarkGreen
DarkKhaki
DarkMagenta
DarkOliveGreen
DarkOrchid
DarkRed
DarkSalmon
DarkSeaGreen
DarkSlateBlue
DarkSlateGray
DarkTurquoise
DarkViolet
Darkorange
DeepPink
DeepSkyBlue
DimGray
DodgerBlue
FireBrick
FloralWhite
ForestGreen
Fuchsia
Gainsboro
GhostWhite
Gold
GoldenRod
Gray
Green
GreenYellow
HoneyDew
HotPink
IndianRed
Indigo
Ivory
Khaki
Lavender
LavenderBlush
LawnGreen
LemonChiffon
LightBlue
LightCoral
LightCyan
LightGoldenRodYellow
LightGreen
LightGrey
LightPink
LightSalmon
LightSeaGreen
LightSkyBlue
LightSlateGray
LightSteelBlue
LightYellow
Lime
LimeGreen
Linen
Magenta
Maroon
MediumAquaMarine
MediumBlue
MediumOrchid
MediumPurple
MediumSeaGreen
MediumSlateBlue
MediumSpringGreen
MediumTurquoise
MediumVioletRed
MidnightBlue
MintCream
MistyRose
Moccasin
NavajoWhite
Navy
OldLace
Olive
OliveDrab
Orange
OrangeRed
Orchid
PaleGoldenRod
PaleGreen
PaleTurquoise
PaleVioletRed
PapayaWhip
PeachPuff
Peru
Pink
Plum
PowderBlue
Purple
Red
RosyBrown
RoyalBlue
SaddleBrown
Salmon
SandyBrown
SeaGreen
SeaShell
Sienna
Silver
SkyBlue
SlateBlue
SlateGray
Snow
SpringGreen
SteelBlue
Tan
Teal
Thistle
Tomato
Turquoise
Violet
Wheat
White
WhiteSmoke
Yellow
YellowGreen